NB#78 Ga mee naar buiten! ZADEN
Dit artikel is bedoeld voor iedereen die met kinderen naar buiten gaat om samen van alles te ontdekken in de natuur.
Ontdek het!
Voortplanting
Vorming van zaad
Bij de meeste planten groeien de jonge planten uit zaden. Die ontstaan als een bloem wordt bevrucht, dus als er stuifmeel op een stamper terecht komt. Dat gebeurt als de wind stuifmeel meevoert en ook als een insect, zoals een bij, nectar haalt in bloemen. Die bij heeft stuifmeel van andere bloemen op haar haren. Terwijl zij de bloem induikt, komen er stuifmeelkorrels op de stamper terecht. Onderin de stamper, in het vruchtbeginsel, zitten eicellen. Die worden bevrucht door de stuifmeelkorrels. Iedere bevruchte eicel groeit uit tot een zaadje. Bij een aantal planten groeit het vruchtbeginsel uit tot een vrucht waarin de zaden zitten. Denk maar aan rozenbottels, appels en peren. Andere planten vormen zaaddozen, waarin de zaden rijpen zoals erwten, klaprozen en koekoeksbloemen.
Verspreiding
Planten gebruiken allerlei manieren om hun zaden te verspreiden. De bekendste manier is wel die van paardenbloemen en distels. De pluisjes worden als parachuutjes meegenomen door de wind. Minder ver komen de zwaardere zaden van esdoorns. Deze helikoptertjes dwarrelen omlaag, maar kunnen nog wel enkele meters bij de boom vandaan zweven. Zodat ze straks voldoende zonlicht krijgen bij het kiemen. Springzaad heeft zaaddozen die bij aanraking open klappen waardoor de zaden worden weggeschoten.
Er zijn ook zaden met haakjes. Neem kleefkruid, een plant die in veel bermen en langs tuinen groeit. Kinderen gooien die plant wel naar elkaar omdat hij zo leuk aan je kleren en haren blijft kleven. Bekijk je kleefkruid van dichtbij, dan zie je kleine haakjes over de hele plant verspreid. Ook de bolletjes, de vruchtjes, hebben van die haakjes. Er zijn meer zaden die dat hebben. Deze tactiek is bedoeld om aan de haren en veren van zoogdieren en vogels te blijven haken. De zaden van de klis en de kaardenbol zijn daar ook goede voorbeelden van.
Vruchten en bessen worden gegeten door dieren zoals vogels, vossen en dassen. Die poepen de onverteerbare zaden later weer uit. Op deze manier verspreiden de zaden zich en krijgen ze meteen wat mest mee.
Kiemen en opkweken
Het is erg leuk om samen met kinderen verschillende zaden te verzamelen en op te kweken tot planten. Doe iedere soort in een apart zakje en schrijf de naam van de plant erop. Vermeng potgrond met zand en stop die in potjes. Strooi wat zaden op de grond en doe er een dun laagje zand overheen. Maak de grond goed vochtig en bind een plastic zak om iedere pot. Zodra je de eerste kiemblaadjes ziet, haal je de plastic zak eraf. Zorg dat de kiemplantjes niet uitdrogen. Handig om op ieder pot een kaartje met de naam van de plant te plakken. Worden de plantjes groter, dan kun je iedere plant in een aparte pot zetten, in een grotere bak of in de tuin.
Activiteiten voor kinderen
1. Observeren
Kijk naar verschillende planten en dan speciaal naar hun zaden. Zie je de zaden zo zitten of zijn ze verstopt in een zaaddoos of een vrucht? Kun je ontdekken hoe die zaden worden verspreid? Bekijk kleine zaden door een vergrootglas, dan zie je nog beter de verschillende vormen en kleuren.
2. Zaden verzamelen
Verzamel zaden van planten die je wilt opkweken. Je kunt ook een zaden verzameling maken. Plak verschillende zaden op en schrijf bij ieder zaad de naam van de plant.
3. Kiemen en opkweken
Het is de uitdaging om de zaden helemaal te laten uitgroeien tot bloeiende planten. Kijk in de tekst hoe je dat aanpakt.
4. Filmpjes
Bekijk filmpjes over de voortplanting van planten en over zaden via Schooltv en/of YouTube.
Websites
Filmpjes: Verspreiding van zaden – Nieuws uit de natuur, Kiemen – zaden kunnen kiemen, Hoe groeien uien? Het hele groeiproces van zaadje tot ui, Hoe groeit een paardenbloem?
Tekst: Marlies Huijzer
Foto’s: Martin Stevens
