U bevindt zich hier: / nieuwsbrief

#99 Ga mee naar buiten!

, , ,

Natuurbeleving met wilde planten

Tekst: Marlies Huijzer

Foto’s: Martin Stevens 

Kinderen die lekker bezig zijn in een groene speelomgeving, dat is waar wij van Springzaad het allemaal voor doen. Die buitenruimte maak je nog waardevoller voor de natuurbeleving als je er zoveel mogelijk wilde plantensoorten toepast. Die bieden immers voedsel aan de dieren die in je omgeving leven zoals de vele soorten insecten en hun larven. Kinderen zijn enorm geïnteresseerd in alles wat vliegt, kruipt en graaft en het kost geen enkele moeite om ze te verleiden voor een natuurtocht in hun eigen buurt. 

[Wilgenroosjes bloeien lang door en trekken veel insecten. Hier komt een koevinkje nectar drinken.]

Welke planten kies je voor speelnatuur?

Voor speelnatuur zijn alle planten die tegen een stootje kunnen en een aardige poos doorbloeien geschikt. Begin maar eens met de wilde soorten die vanzelf komen ‘aanwaaien’ zoveel mogelijk te laten staan bijvoorbeeld robertskruid, hondsdraf, paarse dovennetel, look zonder look, madeliefje en verschillende soorten havikskruiden en toortsen. Ze bloeien prachtig en zijn een bron van voedsel voor bijen, vlinders, kevers, zweefvliegen en andere dieren. Sommige soorten kun je wel beter wegtrekken, zoals stinkende gouwe. Het gele sap van deze plant kan irritaties geven. Er zijn kwekerijen waar je wilde planten kunt kopen zoals Cruydthoeck en Flora voor Fauna in Kortenhoef. Kijk voor meer adressen op de website van Wilde Weelde. Bepaal welke gedeeltes geschikt zijn om er planten te zetten. Ook in bakken doen wilde planten heb prima. Heb je een flink stukje grond bij het speelgedeelte of brede bermen dan is een zaadmengsel voor een bloemenweide aan te raden. Zo’n mengsel wordt geleverd door Cruydthoeck, zie de informatie hierover op hun website. Zaaien en planten doe je na de zomervakantie in de nazomer/herfst of volgend jaar in het vroege voorjaar.  

[Ruige leeuwentand, damastbloem en klaprozen geven een zee van bloemen.]

Geschikte soorten wilde planten (er zijn meer mogelijkheden) 

Grote tijm (geurig)

Wilde marjolein (geurig)

Bieslook

Ruige leeuwentand

Gewone brunel

Zeepkruid

Bermooievaarsbek

Geel walstro (geurig)

Borstelkrans

Akkerklokje

Margriet

Bermooievaarsbek

Oranje havikskruid

Wilgenroosje

Damastbloem

Dagkoekoeksbloem

Wilde peen

[Koninginnepages leggen hun eitjes vaak op wilde peen en ook wel op venkel. In het begin vallen de kleine rupsjes niet op, maar uiteindelijk worden het zulke kleurrijke knoeperds.] 

Kinderen doen mee 

Kinderen kunnen heel goed meehelpen met het planten en het onderhoud, zeker als ze wat groter zijn. Het is ook leuk om ze planten voor te laten zaaien in potten en bakken en te kijken of en hoe ze opkomen. Laat de kinderen de pas in de grond gezette planten de eerste tijd regelmatig ruim water geven. Zijn de plantjes eenmaal goed geworteld dan is dat alleen nodig bij langdurige droogte. Maak paadjes en/of stapstenen tussen de planten zodat de kinderen ze goed kunnen bekijken. Het is ook handig om kleine hekjes om de plantgedeeltes te zetten, zodat ook jonge kinderen weten dat ze hier voorzichtig moeten zijn. Die hekjes kunnen wat oudere kinderen makkelijk zelf maken van buigzame takken.   

Natuurbeleving

Stuur regelmatig groepjes kinderen naar buiten om te kijken welke planten er bloeien en welke dieren er op of bij zitten en wat die dieren doen. Laat ze ook af en toe onder stenen en bladeren zoeken naar dieren als slakken en pissebedden en in de bodem graven wormen. De kinderen kunnen op internet namen opzoeken. Sommige soorten zoals grote tijm en wilde marjolein hebben geurige blaadjes. Laat ze die maar eens tussen de vingers wrijven. Een leuk idee is het om ieder kind een natuurlogboek te laten bijhouden met tekeningen en/of foto’s.  

[Niet alleen allerlei soorten wilde bijen vinden nectar in bloeiende wilde planten, ook vlinders, wespen en deze zweefvliegen]

25 jaar Springzaad tijdens de 5e Oase Netwerkdag

, , ,

Zaterdag 21 november 2026

De Oase Netwerk Dag is dé dag waarop iedereen die zich bezighoudt met een biodiverse, groene omgeving nieuwe contacten, ideeën en inspiratie kan opdoen. Hiervoor is een interessant programma samengesteld met sprekers, deelsessies en een infocafé.

Thema: ,Waar natuur speelt’

Voor iedereen van 0 tot 100+

Foto: Hedy Vermeer

De natuur speelt met ons. De interactie tussen planten, dieren en ons als mens geeft iedere dag verwondering, vooral bij kinderen. 

Al 25 jaar zet Stichting Springzaad zich in om kinderen te laten verwonderen door inspiratie en kennisdeling voor natuurlijke speelplekken.

Een 25-jarig jubileum wat gevierd mag worden op deze Oase-netwerkdag. Een feestje dus!

Speciaal voor dit feestje komt vanuit het Verenigd Koninkrijk Mary Jackson van de organisatie Learning through Landscapes. ‘Real learning happens outdoors’. Mary vertelt over de interactie met natuur als fundamenteel onderdeel van onderwijs. 

Het spelen met planten voor natuurlijke plekken leren we van Dr. Reinhard Witt bioloog en ontwerper uit Duitsland. Reinhard komt vertellen over landschappelijke beplantingen. 

Samen spelen geeft plezier en brengt ons in beweging. De hele netwerkdag is er een interactief programma. Je leert maquettes maken, workshop over contact met de natuur, workshop houtsnijwerk. 

Met hun informatie kunnen we invulling geven aan en, jong en oud, blijven spelen met natuur. 

We zijn te gast op de Eemlandhoeve in Bunschoten-Spakenburg. Een bijzondere plek met een eigen verhaal.

Naast een aantal lezingen zijn er ’s middags ook deelsessies en workshops. 

Het wordt een inspirerende dag met aandacht voor historie, vernieuwing en inspiratie.

Naast een aantal lezingen zijn er ’s middags ook deelsessies en workshops. Het wordt een inspirerende dag met aandacht voor historie, vernieuwing en inspiratie.

Programma (zie website oasenetwerk.nl voor uitgebreide agenda)

• Opening Plenair: Verleden/heden/toekomst Springzaad: Heilien Tonckens

• Lezing Plenair: Mary Jackson, Learning through landscapes, voertaal Engels 

• Lezing Plenair: Reinhardt Witt, Naturgartenplaner, voertaal Duits

• Infocafé

• Diverse deelsessies

o.a. Wendy Schuurman over natuurbeleven in de voetstappen van Kees Both, de Bosbeweging – speelse bosbeleving in het wild, de Speeldernis – 30 jaar natuurbeleving in het oudste natuurspeeltuin van Nederland, workshop Rogier Vogelzang: wandelstok snijden, workshop Sigrun Lobst – speels ontwerpen met maquettes

Er wordt een biologische, vegetarische lunch verzorgd.

De dag wordt afgesloten met een hapje en een drankje.

Praktisch

Wanneer: zaterdag 21 november 2026, van 9.30 -17.00 u.

Waar: Eemlandhoeve, Bisschopsweg 7, 3752 LK Bunschoten-Spakenburg

Voor wie: iedereen, die zich bezighoudt met een groene leefomgeving en inspiratie wil opdoen!

Kosten: de kosten voor de dag worden op dit moment nog begroot en worden op een later moment gecomuniceerd

Opgave: via de website van het OASEnetwerk

#98 Terugblik op meerdaagse speelnatuurkaravaan in België

,

Speelkaravaan België 03 t/m 05 oktober 2025

Begin Oktober zijn een aantal Springzaaders afgereisd naar onze zuiderburen. De ‘Speelkaravaan’, ooit begonnen in Nederland kreeg een vervolg in Antwerpen. 

Met zo’n twintig mensen (ongeveer de helft Nederlander, helft Belg) bezochten we een aantal heel verschillende plekken in de stad. Niet alleen natuurlijke speelplekken, maar ook een dakboerderij en een creatieve broedplaats. Naast alle superinteressante programma-onderdelen was er volop ruimte voor uitwisseling en natuurlijk lekker eten en drinken.

Al met al is er veel inspiratie opgedaan.

Er waren mensen die me bijzonder raakten:

Elke, mede-initiator van een creatieve broedplaats, namelijk ‘De Blikfabriek’ in Hoboken. Ze organiseert bouwkampen voor kinderen. Die mogen gereedschap lenen en leren ermee omgaan bijvoorbeeld tijdens het houtsnijden. Ook maken ze vuur en helpen met koken op het vuur. Voor een week leven ze samen in het groen in een wereld die ze zelf vormgeven. De visie en passie waarmee dit verteld werd, werkte zo aanstekelijk. 

En dan was er het ‘Speelscholeke’, een school voor ervarend leren. Hier worden kinderen benaderd volgens de Reggio Emilia-pedagogiek. Die gaat uit van wat kinderen kunnen. Uitgangspunt is: er zijn drie ‘pedagogen’: het kind zelf (dat als een actieve ontdekker van de wereld wordt gezien), de volwassenen (ouders en begeleiders) die het kind begeleiden, en de ruimte (de fysieke en materiële omgeving) die een belangrijke rol speelt in de ontwikkeling van het kind door uitdaging en mogelijkheden te bieden. De tuin is een wonderlijke ontdek- en bouwplek vol los materiaal met ruimte voor samenleven en verandering, waar geëxperimenteerd mag worden. Meer informatie op www.speelscholeke.be

Het programma begon zaterdag met het bezoek aan een “wonderwoudje” een initiatief van BOS+. Wonderwoudjes zijn groene oases en ontmoetingsplekken die op verschillende plekken in Antwerpen beginnen op te duiken. Deze groene ruimtes worden ontworpen en gemaakt in samenwerking met de buurtbewoners. 

Het bezoek aan het Park van Eden daarna, met een slim waterbeheersingsplan en een rijkelijk geaccidenteerde natuurspeelplek was indrukwekkend. Deze bijzondere plek is ontworpen door Jean Francois van Abeele van ‘Fris in het Landschap’ in samenwerking met Grontmij. Het terrein bestaat uit een groot aantal opgeworpen steile grondruggen met een rijke beplanting. In tien jaar tijd is deze beplanting verrassend goed ontwikkeld.  De begroeide grondruggen gecombineerd met water maakt dat het terrein veel groter lijkt dan deze in werkelijkheid is. De steile heuvels voorkomen dat kinderen overal naar boven gaan, hiermee kan voor een deel erosie worden voorkomen. Een heerlijke struinplek. Deze plek wordt gegarneerd met diverse wateroversteken, ontmoetingsplekken, hangplekken, wilgentunnels, klimelementen, een hangbrug en een tribune.

Bij de ‘Neerlandschool’ die we bezochten, speelt water ook weer een grote rol. Langs de verharding loopt het water op de meeste plaatsen in een doorlopende greppel. Het regenwater wordt opgeslagen in een ondergrondse wateropslag van 14000 liter en voedt zo de handpomp van de waterspeelplaats. Deze waterspeelplaats bestaat uit een hoge en lange beekloop en een lekkere zandkliederplaats. We werden hier rondgeleid door een kundige en enthousiaste bouwer. De Gemeente Antwerpen had hierbij een belangrijke input, zowel financieel als begeleidend. Bijvoorbeeld door een serie brochures, een inspiratietour en begeleiding bij aanleg. 

We eindigden ons weekend zondag met het bezoek aan speelbos ‘Groot Schrijn’.

Een bos met een speelplek vol speeltoestellen en aanleidingen. De speelplek is afgebakend met een rondlopend vlonderpad. Als besluit van een mooi weekend nuttigden we hier een goed verzorgde lunch in de open lucht. 

Zo fijn en waardevol om een weekend met gelijkgestemden kennis en ervaringen uit te wisselen. Dat geeft energie en volop inspiratie…..

Nieuwe start opleiding Ecologisch Hovenier/Ontwerper

, , , ,

In februari 2026 start weer een nieuwe lichting voor de tweejarige opleiding Ecologisch Hovenier, een samenwerking tussen TerraNext en ons eigen Elyseum van Stichting Oase. Bij voldoende aanmeldingen starten we met drie groepen in Noord-, Midden- en West-Nederland.

De opleiding is bedoeld voor hoveniers en ontwerpers die ecologisch willen gaan werken, maar ook zij-instromers met bovengemiddelde interesse en bijvoorbeeld veel vrijwilligerservaring in een heemtuin of natuurspeeltuin zijn welkom. 

Over ecologie leer je vooral buiten. In wezen draait de opleiding om het vertalen van ecologische processen naar een tuin of openbaar groen. Alle lesdagen worden verzorgd door ervaren vakspecialisten en zijn op de mooiste, inspirerende (voorbeeld)locaties. Elke lesdag krijg je een stuk theorie gecombineerd met lekker buiten kijken en doen. Er is, meer dan bij andere opleidingen, aandacht voor voorlichting, bewustwording en reflectie. De opleiding is absoluut niet schools. Elke groep heeft twee begeleidende docenten en deze kijken naar jouw persoonlijke ontwikkeling. Het maakt niet uit op welk niveau je afgestudeerd bent. De ervaring leert dat de groep om je heen minstens net zo belangrijk is voor je ontwikkeling op dit gebied. 

De opleiding is uitermate geschikt om naast je werk te doen. Het kost je ongeveer één dag per week met een lange winter- en zomerpauze. 


Kijk voor meer informatie bij www.terranext.nl/opleidingsaanbod/ecologisch-hovenier en/of

neem contact op met Heilien Tonckens, heilien@hetnet.nl, 06-13421148.

#98 Het groene plein van de Kleine Planeet

,

door Anneke Rodenburg – Tuin en vlinder

Jenaplanschool De Kleine Planeet ligt vlak bij station Deventer. Het grote plein ligt achter de school en was helemaal betegeld. Wel stonden er enkele grote bomen. In 2021 maakte ik samen met de leerkrachten én kinderen maquettes voor een nieuw groen schoolplein. De maquettes werden gemaakt met zand, takjes, bloemen, steentjes en andere natuurlijke materialen.Verrassend was dat zelfs de meeste jonge kinderen daar al raad mee wisten.

Hun ideeën én de 4 thema’s van het Jenaplanonderwijs (werk, gesprek, viering en spel) heb ik verwerkt in het ontwerp. Regenwaterafkoppeling was één van de wensen van de school. 

Het ene deel van het plein met de grote bomen bleek te donker. Het andere deel lag in de volle zon. Er werd om meerdere redenen besloten tot de kap van 2 grote bomen. In 1 boom had een spreeuw zijn nest. Die boom is (na de broedtijd) boven de nestholte gekapt, het restant van de stam mocht blijven. Het zonnige deel van het plein was ook geschikt voor een langwerpige wadi met o.a. een wilgentunnel en hut. Verder werden er langs de rand meer bomen geplant en kwam er een plek om te (moes)tuinieren met de kinderen.

De Jenaplan-thema’s kwamen terug:

WERK: kleine buitenwerkplekken in de wadi aan het pad naar de achterkant van de school

GESPREK: een aantal extra kleine stapelmuurtjes/zit-chillplekjes in de vorm van een vierkant, driehoek en cirkel. Deze plekjes hadden ieder een eigen thema; bijv. vlinder, bij en vleermuis. Daarvoor werden er passende planten bij die plekjes gezet 

VIERING: het grote ovale amfitheater, vlak bij de achter ingang van de school

SPEL: o.a. ruimte om verstoppertje te spelen en hutten te bouwen

Het plein werd in 2 fasen aangelegd door een aantal samenwerkende hoveniers uit Deventer. Tijdens de aanleg was er overleg tussen mij en mijn collega’s die de uitvoering deden. 

Ouders en meester Rogier werkten hard mee. Juni dit jaar kwam ik terug op het plein. Het plein was een groene oase geworden. Meester Rogier blijkt een kanjer. Hij zorgt maandelijks voor het onderhoud van de plek samen met ouders. Behalve de zichtbaar veel gebruikte zandwater-speelplek en boomhut vond ik er kleine door de kinderen gemaakte speelplekjes en hutjes tussen de struiken. Mooi om te zien dat spelen en bouwen met losse materialen hier vanzelfsprekend is. En ook bijzonder: de spreeuw, die met eten af en aan vloog naar de opening in de gekapte boom!

Anneke Rodenburg
Ecologisch hovenier en ontwerpster van natuurrijke tuinen en terreinen