U bevindt zich hier: / Springzaad

#98 Terugblik fietsexcursie Expertisenetwerk Leiden

Door Marian Kathmann

Verslag excursie 17 oktober 2025 groene schoolpleinen Leiden en Leiderdorp

15 deelnemers kwamen naar Leiden voor de excursie langs 4 groene schoolpleinen. De start was op een van de 2 nieuwbouwscholen de Tweemaster en Kwintijn, die samen in één gebouw gehuisvest zijn. De scholen hebben voor een ander ontwerp en uitvoering van het schoolplein gekozen. Het plein van de Openbare basisschool Kwintijn is aangelegd door de Twee Heren. Ton Broersen, collega van Barry kon veel vertellen over de aanleg en het beheer dat zij hier doen.  Marian Kathmann had voor het thema randvoorwaarden voor een educatief gebruik van het schoolplein wat op een rij gezet. 

Na een gezellige lunch en bijpraatmoment gingen we het schoolplein op. Directeur Jordy de Jong is heel enthousiast over hoe het groene schoolplein gebruikt wordt door de kinderen. Onder het plein is een wateropslag gerealiseerd,  er is een uitgebreid en pittig klimcircuit. En het plein is groen en goed onderhouden. Als er kale plekken zijn wordt er bijgezaaid met een inheems mengsel. De sterke kruidachtige planten kunnen zich handhaven. Het is een mooie ontwikkeling om kruidachtige planten te zaaien. 

Het verschil in onderhoudsniveau is goed merkbaar. 

Op het plein van de Tweemaster is gekozen voor een ‘sport- en beweegplein. Directeur Marlieke Leeuwenburgh is enthousiast over het plein dat er nu ruim een jaar ligt. Kinderen helpen mee bij het onderhoud. Sommige haagjes zijn nog klein en er zijn ook meer slijtageplekken dan bij de buren. Saskia van de Klundert van NDE (Natuur- en duurzaamheidseducatie) van de gemeente Leiden heeft alle schoolpleinen van Leiden onderzocht met hulp van de Kwaliteitstool. Dit rapport geeft een goed overzicht en hiermee kunnen plannen ontwikkeld worden. Het schoolplein van de Tweemaster scoorde een 7,5, van de Kwintijn een 8,5.

De Merenwijkschool heeft 3 schoolpleinen rond het gebouw. Ze zijn aangelegd in 2013 door Heleen Eshuis van in ’t Wild. Het openbaar toegankelijke plein scoort nog steeds een 8.

Als laatste bezochten we het plein van de Hasselbraam in Leiderdorp, gelegen in een groene omgeving. De laatste verbetering aan het plein is uitgevoerd door de Twee Heren die ook hier het onderhoud verzorgen. 

Rond de Hasselbraam  liggen hele verschillende hoeken.  Helaas heeft de school nogal veel last van vandalisme gehad. 

Onlangs kwam nog onderzoek uit dat groene schoolpleinen steeds beter gebruik worden voor bewegend leren, maar nog erg weinig voor natuur- en milieueducatie. 

Uit het onderzoek door de gemeente Leiden gaven leerkrachten aan wat remmende factoren zijn voor educatie op het plein.

Remmende factoren

Gebrek aan schaduw 

Te weinig natuur te vinden 

Stimulerende factoren

Buitenleslokaal

Moestuin of eetbaar groen

Veel groen, veel te ontdekken 

Het Tiny Forest 

Ter inspiratie dienen twee stukken, die Marian Kathman voor ons beschikbaar heeft gesteld en die je hieronder kunt inzien: 

1/ Randvoorwaarden in het ontwerp en beheer die handig zijn voor gebruik voor educatie.

2/ Eindverslag inventarisatie groenblauwe schoolpleinen Leiden 2025.

Gemeente Leiden_Randvoorwaarden in het ontwerp en beheer die handig zijn voor gebruik voor educatieDownloaden
Eindverslag inventarisatie groenblauwe schoolpleinen Leiden 2025_compressedDownloaden

Marian Kathmann

Math.kathmann@gmail.com

#98 Terugblik 11de editie Zandkastelen bouwen

Verslag Zandkastelendag 6 september ’25

Ga met bestuurslid Jurek mee op zijn reis naar zijn allereerste Zandkastelendag van Springzaad…

Zaterdagochtend, 08:00, de wekker gaat! Het is tijd voor de Zandkastelendag van Springzaad! Hups in de kleren, ontbijtje door de mond en tandenpoetsen, klaar? Mooi! Tijd om scheppen, emmers en een heleboel gezelligheid in de auto te laden en op weg te gaan richting Bergen aan Zee, toch wel een dikke twee uur rijden vanaf Limburg. Gelukkig het is zaterdag en het verkeer valt mee dus binnen een gevoelsmatig korte tijd sta je op de Strandweg van Bergen. 

Spullen uit de auto en daar gaan we! Bij Strandopgang Noord en dan naar het noorden was de opdracht, daar zou je een groot zandkasteel moeten zien… En dan… Paniek! Er is helemaal geen zandkasteel, er zijn ook geen vrolijke mensen of druk wapperende Springzaadvlaggen! Oké, rustig het strand afkijken en het hoofd draaien en ja hoor! Wat zien we? Een partytent zo groot dat het bijna een circustent is, vrolijk wapperende vlaggen, een Sigrun die druk staat te zwaaien en een zandkasteel? Of toch niet?

Terwijl we dichterbij komen zien we dat er helemaal geen zandkasteel is. Geen kantelen, geen slotgracht, geen mooie prinses die gered moet worden. Ik zie alleen de contouren van een draak?! 

Maar wat blijkt, een Zandkastelendag betekent dus niet dat je een zandkasteel bouwt maar vooral met elkaar samenwerkt aan en ook weer afscheid neemt van een hele mooie creatie… 

Gelukkig ben ik snel van de schrik bekomen wanneer ik bij de partytent ben aangekomen en door iedereen met vrolijk enthousiasme wordt welkom geheten. Sommige mensen ken ik niet of alleen van online vergaderingen. Met anderen is het juist weer een fijn wederzien na elkaar jaren niet gesproken te hebben. “Wat is het weer fijn om bij Springzaad te zijn”.

Na gezellig gekletst te hebben, is het tijd om aan de slag te gaan, schep in de hand, bouwen maar! Er wordt wat afgeschept, gesjouwd met zand en gebouwd met zand. En langzaam maar zeker komt het resultaat in zicht. Er ontstaat een mooie toren waarvandaan je het hele strand kan overzien en ook heel goed ziet hoe de draak in wording haar eieren beschermt.

Er moet hard worden doorgewerkt, het is al weer vloed en het water komt er aan! Gelukkig is er ook tijd om te netwerken, gezellig terwijl je samen het werk aan het beschouwen ben of terwijl je druk zand wegschept. 

Maar dan is het moment daar, langzaam lopen de geulen vol en komt de zanddraak in aanraking met het zeewater. De schepjes en troffels worden snel bij elkaar geraapt en het moment is gekomen om onze zandcreatie terug te geven aan de zee. Terwijl kinderen druk aan het spelen zijn op de draak neemt de zee langzaam maar zeker steeds een hapje uit onze creatie en nemen wij gelaten afscheid van ons werk.

Tot volgend jaar zee, tot volgend jaar strandkasteel. Wij gaan nog even naborrelen bij het Zeehuis en maken er nog een gezellige avond van waarbij we terugkijken op een geslaagde dag!

Wat mij opviel bij mijn eerste keer Zandkastelendag: ik zag heel veel gezichten die ik al kende, dat betekent dus dat veel van onze nieuwe partners niet te vinden waren bij de Zandkastelendag… wat ontzettend jammer! Dus namens het bestuur nodig ik je van harte uit om deel te nemen aan de Zandkastelendag op zaterdag 05 sept in 2026! Tip: zet hem alvast in je agenda! 

#98 Uit het bestuur: Herfst met nieuwe oogst

Beste Springzaaders,

Mijn eerste “Uit het bestuur” – hoe leuk is dat!

De nabrander van Karstens stukje in juli was dat we helaas afscheid moesten nemen van een paar bestuursleden.

Gelukkig heb ik goed nieuws: er is versterking, en dat ben ik!

Ik ben Jurek Minderman, 25 jaar en woon in het mooie Venlo, Limburg. Ik heb ‘Bos- en Natuurbeheer ‘ gestudeerd aan Hogeschool Van Hall Larenstein en ben via die weg in contact gekomen met Springzaad. In het voorjaar van 2021 liep ik stage bij Springzaad, onder de deskundige begeleiding van Sigrun en Pjotr. Later hielp ik nog een paar keer mee bij fietsexcursies, maar zoals dat soms gaat, verwaterde het contact.

Totdat ik ineens een mysterieus berichtje kreeg van Sigrun: “er groeit van alles …” Kort daarna volgde een belletje, en voor ik het wist sprak ik met Marc. Tja, en jullie weten hoe dat gaat: van het een komt het ander!

Ik heb er enorm veel zin in om als bestuurslid mijn steentje bij te dragen aan Springzaad en, samen met iedereen die betrokken is, meer ruimte te creëren voor kinderen en natuur.

In mijn dagelijks leven werk ik op kinderboerderij ‘Hagerhof’ in Venlo. Daar begon ik in 2012 als vrijwilliger, en sinds maart 2025 ben ik medewerker educatie. Ik coördineer en begeleid vrijwilligers die NME-lessen geven, verzorg lessen over zwerfafval op Venlose scholen in opdracht van de gemeente en vernieuw samen met de vrijwilligers ons NME-aanbod. Er gebeurt nog veel meer op de ‘Hagerhof’, maar dat is misschien iets voor een volgende keer.

Voor nu neem ik jullie kort mee in de sfeer van de herfst op de ‘Hagerhof’. Herfst staat voor afschakelen van de zomer of juist voorbereiden op de winter. Oktober is niet voor niets de oogstmaand: tijd om je klaar te maken voor de periode van minder overvloed. Bij ons betekent dat ook: even bijkomen van de drukke zomervakantie en ruimte maken voor vernieuwingen en verbouwingen, samen met elkaar.

Tijdens een herfstles op de boerderij, als kinderen bezig zijn en begeleiders druk in de weer, is er soms een moment van reflectie. Je ziet kinderen hun angst overwinnen voor kleine bodemdiertjes zoals wormen en pissebedden. Die angst loslaten symboliseert voor mij de herfst: klaar zijn voor een nieuw schooljaar, klaar om nieuwe dingen te leren.

De herfst is een fijne tijd. Springzaaders, maken jullie je ook klaar om dit schooljaar nieuwe dingen te ontdekken?

Kinderboerderij Hagerhof in Venlo

#98 Column: Een jaarring rijker

Column – Jeanette Vermeulen

Bij mij in de straat staan geen bomen. Gelukkig kon ik vandaag de tijd nemen om naar het bos te gaan, want voor je het weet zijn de takken kaal. Er was geen wind, ook geen zon, wel ritselde het overal waar ik liep waardoor de stilte nog intenser klonk. 

Veel bomen zijn aan het verkleuren en opnieuw ben ik verrast over hoe verschillend dit gaat.  Sommige voorlopers kleuren vurig geel-oranje, anderen stralen met een paars en wegglijdend groen. Vaarwel groei, bloei, vrucht en zaad, vaarwel seizoen 2025. Je komt nooit meer terug en energetisch keer je weer naar binnen, ook ikzelf. Terugkijkend op wat dit jaar mij bracht zet ook dit zich van nature om in materie, mijn persoonlijke kringloop: een her-inner-Ring rijker.  

Maar goed, geen bomen dus in mijn straat en aangelegde natuur in de omgeving. Polderlandschap met akkers vol graan. Zelfs de bomen in het bos worden vaak (te) regelmatig gesnoeid, omdat het hout geld oplevert voor biomassa. In Lisse heeft de gemeente, naast een parkeernorm ook een bomennorm ontwikkeld. Bravo! Het percentage bomen op het aantal bewoners is vastgelegd en daarbinnen ook het percentage aan wijkers en blijvers. Zo is zeker gesteld dat een deel van de bomen blijft staan en mee kan groeien met de gemeenschap.   

Ons landje is sowieso een delta met bomen zoals wilg, vlier en meidoorn. Maar waar het hier echt om gaat is niet afhankelijk van wàt er groeit maar hoe onze relatie hiermee is. Inheemse volkeren hebben dit voor ons bewaard in rituelen en verhalen. Zo ook onze Surinaamse broeders en zusters, waarbij hun relatie met de Kankantri of kapokboom model staat. Een veteraanboom die met de soms 60 meter hoge kroon boven het regenwoud uitsteekt.  

25 november 1975 werd Suriname een onafhankelijke republiek. Vanwege dit jubileum eert Naturalis- Leiden vanaf 11 oktober de Surinaamse natuur met de tentoonstelling “Het bos van Suriname”. 

Naturalis wil de verbondenheid met dit land onderstrepen en dit 50-jarige jubileum vieren door de grootsheid en diversiteit van de Surinaamse natuur te laten zien. Hoe inheemsen en Marrons in spirituele harmonie met het bos leven: een inspirerend en breder perspectief op natuurbehoud in een tijd van biodiversiteitscrisis

De grond is niet van jou en niet van mij.

De witte man kwam en vroeg “van wie is deze grond?

De inheemse man kijkt rond en zegt “van niemand”

“Oh” zegt hij “als dit land van niemand is, dan neem ik het.

Lloyd Read

Land als onderdeel van jezelf zien. Bomen als levend wezen benaderen, vol verhalen, wijsheden en die doorgegeven van generatie op generatie. Grond die respectvol geleend, gebruikt en verzorgd wordt. In deze relatie kan dus nooit sprake zijn van eigendom zoals bij ons een huis/ perceel grond tot handelsartikel verworden is. 

Armoede en rijkdom komen in een heel ander licht te staan. Armoede is zo niet te weinig geld maar het ontbreken van een gemeenschap. En niet alleen de gemeenschap met de medemens maar ook de verbondenheid met grond onder je voeten & de natuur met alles wat daarin en daarop leeft.  

Geef mij ook zo`n houvast in de fysieke wereld om de doorgaande lijn en opbouw van de gemeenschap te borgen. Dan ziet de wereld er heel anders uit, ben je op je plek waar je ook bent en dan kun je rechtop gaan staan. Inheemsen beschouwen land als een deel van het geheel, een deel van henzelf! Wat een rijkdom. 

” Wij zorgen voor het bos en het bos zorgt voor ons.” De natuur heeft een stem. Kom luisteren!

#98 Terugblik op meerdaagse speelnatuurkaravaan in België

,

Speelkaravaan België 03 t/m 05 oktober 2025

Begin Oktober zijn een aantal Springzaaders afgereisd naar onze zuiderburen. De ‘Speelkaravaan’, ooit begonnen in Nederland kreeg een vervolg in Antwerpen. 

Met zo’n twintig mensen (ongeveer de helft Nederlander, helft Belg) bezochten we een aantal heel verschillende plekken in de stad. Niet alleen natuurlijke speelplekken, maar ook een dakboerderij en een creatieve broedplaats. Naast alle superinteressante programma-onderdelen was er volop ruimte voor uitwisseling en natuurlijk lekker eten en drinken.

Al met al is er veel inspiratie opgedaan.

Er waren mensen die me bijzonder raakten:

Elke, mede-initiator van een creatieve broedplaats, namelijk ‘De Blikfabriek’ in Hoboken. Ze organiseert bouwkampen voor kinderen. Die mogen gereedschap lenen en leren ermee omgaan bijvoorbeeld tijdens het houtsnijden. Ook maken ze vuur en helpen met koken op het vuur. Voor een week leven ze samen in het groen in een wereld die ze zelf vormgeven. De visie en passie waarmee dit verteld werd, werkte zo aanstekelijk. 

En dan was er het ‘Speelscholeke’, een school voor ervarend leren. Hier worden kinderen benaderd volgens de Reggio Emilia-pedagogiek. Die gaat uit van wat kinderen kunnen. Uitgangspunt is: er zijn drie ‘pedagogen’: het kind zelf (dat als een actieve ontdekker van de wereld wordt gezien), de volwassenen (ouders en begeleiders) die het kind begeleiden, en de ruimte (de fysieke en materiële omgeving) die een belangrijke rol speelt in de ontwikkeling van het kind door uitdaging en mogelijkheden te bieden. De tuin is een wonderlijke ontdek- en bouwplek vol los materiaal met ruimte voor samenleven en verandering, waar geëxperimenteerd mag worden. Meer informatie op www.speelscholeke.be

Het programma begon zaterdag met het bezoek aan een “wonderwoudje” een initiatief van BOS+. Wonderwoudjes zijn groene oases en ontmoetingsplekken die op verschillende plekken in Antwerpen beginnen op te duiken. Deze groene ruimtes worden ontworpen en gemaakt in samenwerking met de buurtbewoners. 

Het bezoek aan het Park van Eden daarna, met een slim waterbeheersingsplan en een rijkelijk geaccidenteerde natuurspeelplek was indrukwekkend. Deze bijzondere plek is ontworpen door Jean Francois van Abeele van ‘Fris in het Landschap’ in samenwerking met Grontmij. Het terrein bestaat uit een groot aantal opgeworpen steile grondruggen met een rijke beplanting. In tien jaar tijd is deze beplanting verrassend goed ontwikkeld.  De begroeide grondruggen gecombineerd met water maakt dat het terrein veel groter lijkt dan deze in werkelijkheid is. De steile heuvels voorkomen dat kinderen overal naar boven gaan, hiermee kan voor een deel erosie worden voorkomen. Een heerlijke struinplek. Deze plek wordt gegarneerd met diverse wateroversteken, ontmoetingsplekken, hangplekken, wilgentunnels, klimelementen, een hangbrug en een tribune.

Bij de ‘Neerlandschool’ die we bezochten, speelt water ook weer een grote rol. Langs de verharding loopt het water op de meeste plaatsen in een doorlopende greppel. Het regenwater wordt opgeslagen in een ondergrondse wateropslag van 14000 liter en voedt zo de handpomp van de waterspeelplaats. Deze waterspeelplaats bestaat uit een hoge en lange beekloop en een lekkere zandkliederplaats. We werden hier rondgeleid door een kundige en enthousiaste bouwer. De Gemeente Antwerpen had hierbij een belangrijke input, zowel financieel als begeleidend. Bijvoorbeeld door een serie brochures, een inspiratietour en begeleiding bij aanleg. 

We eindigden ons weekend zondag met het bezoek aan speelbos ‘Groot Schrijn’.

Een bos met een speelplek vol speeltoestellen en aanleidingen. De speelplek is afgebakend met een rondlopend vlonderpad. Als besluit van een mooi weekend nuttigden we hier een goed verzorgde lunch in de open lucht. 

Zo fijn en waardevol om een weekend met gelijkgestemden kennis en ervaringen uit te wisselen. Dat geeft energie en volop inspiratie…..