Tekst en foto’s in tekst: Dorine Epping en Jurek Minderman

Op 29 mei mochten we een mooie afvaardiging van Springzaad-ers en niet-Springzaad-ers ontvangen op Kinderboerderij Hagerhof in Venlo. Hagerhof is naast kinderboerderij ook een plek voor natuureducatie. Behalve   verschillende soorten dieren zijn er tuinen en een prachtige natuurspeelplaats. Na een welkom, introductie en rondleiding over de kinderboerderij door Jurek en Dorine bezochten we drie schoolpleinen uit het programma ‘GroenBlauwe Revolutie Schoolpleinen’.

Dit programma is een uitvoeringsproject van Waterpanel Noord, een samenwerking op het gebied van water en klimaat tussen de vijftien gemeenten* in Noord- en Midden-Limburg, in samenwerking met Waterschap Limburg en de Limburgse Waterleiding Maatschappij. Vier jaar na de start van het programma zijn we met 68 schoolpleinen aan de slag gegaan, waarvan inmiddels 46 zijn gerealiseerd. De scholen worden binnen het programma begeleid door een coach, ontvangen een budget voor de realisatie en krijgen klimaatlessen voor zowel leerlingen als leerkrachten. De kracht van het programma zit in de intensieve begeleiding van de scholen én de korte lijnen met de gemeenten.

In die vier jaar leren we nog steeds van ieder schoolplein. Daarom was het bijzonder leuk én leerzaam om een aantal doorgewinterde schoolpleinvergroeners op bezoek te hebben. Vooral het realiseren van wat ‘wildere’, ruigere plekken en regenwaterinfiltratie op schoolpleinen blijkt een uitdaging te zijn en te blijven.

We bezochten eerst ‘Kindcentrum Avonturier’ in Koningslust, een kleine dorpsschool met 70 leerlingen. Wat voorheen een vlak grasveld tussen de huizen was, is nu een speellandschap geworden, inclusief een wadi, voor zowel de school als de buurt. Floss van Gorkum, buurtbewoner en moeder, nam ons mee in het proces met de buurt en de samenwerking met de gemeente. Sandra van de Beuken, ontwerper van het plein, vertelde hoe het ontwerp tot stand is gekomen en over de grote hoeveelheid eetbare beplanting die erin is opgenomen. Dit schoolplein is pas drie jaar oud, dus de beplanting zal de komende jaren alleen maar mooier worden.

Als tweede bezochten we ‘De Zwjiek’ in Roggel. Deze school met 300 leerlingen beschikt over meerdere pleinen rondom het gebouw. De bovenbouw speelt in de openbare ruimte aan de voorzijde, terwijl de middenbouw, bovenbouw en kleuters gebruik maken van de meer besloten pleinen aan de achterzijde. Dit plein is eveneens in 2023 aangelegd en was één van de eerste binnen het programma met regenwaterinfiltratie, een wadi én een wat ruiger gedeelte. We werden hartelijk ontvangen door directeur Miriam Jacobs. Zij heeft zich sterk gemaakt om deze vergroening en de nieuwe speelmogelijkheden te realiseren. Bijzonder is ook dat de pleinen aan de achterzijde zijn aangelegd door een professionele ouder, Jeroen Geraedts, samen met enkele andere vakbekwame ouders uit het dorp. De school probeert de leerlingen actief te betrekken bij hun groene omgeving, bijvoorbeeld met moestuinlessen en door de klusklas zelf een wilgenboog op het plein te laten maken.

Als derde school bezochten we ‘OBS Buggenum’, een kleine dorpsschool met slechts 50 leerlingen. Ook dit plein was oorspronkelijk volledig versteend en werd vooral gebruikt om te voetballen. Inmiddels is het in 2024 omgevormd tot een compact, groenblauw schoolplein. Directeur Mark van Sas heette ons welkom en vertelde over de strijd die de school heeft moeten voeren om behouden te blijven voor het dorp Buggenum. Dankzij de renovatie van het schoolgebouw én de aanleg van het nieuwe schoolplein heeft de school weer een frisse, aantrekkelijke uitstraling gekregen. Renata Bruinsma is op deze school moestuincoach. Het is prachtig om te zien met hoeveel plezier de kinderen de tuin verzorgen en hoeveel meerwaarde deze lessen voor hen hebben.

Het was een drukke, leerzame middag en dank aan alle deelnemers 

Groene schoolpleinen in Berlijn

Tekst en foto’s met dank aan Cedric Rijckaert, overgenomen van: www.klimaatspeelplaats.be

Springzaad Nederland en IVN NL organiseerden een excursie langs Berlijnse schoolpleinen. Met een groep van hoofdzakelijk Nederlandse overheidsmedewerkers en enkele landschapsontwerpers bezochten we een uiteenlopend gamma aan groene schoolpleinen, kinderdagverblijven en landschapsparken. Berlijn is op zich al een bijzonder groene stad met talloze grote bomen die het straatbeeld een stevig groen uitzicht geven. Zo valt het dus ook op dat de groene schoolpleinen die je er ziet vaak al een groene boomkruin als start hebben. Ook rondom de pleinen is het groen al sterk aanwezig. Dit helpt natuurlijk om de look & feel een stevige boost te geven. 

Daarnaast is er Grün Macht Schule (GMS). Deze Berlijnse organisatie is al vele jaren actief in het ondersteunen van scholen die hun plein natuurrijk willen inrichten. Door ontwerp, participatie en educatieve begeleiding slaagt GMS erin om hun doelen te bereiken. Scholen zijn dankbaar voor deze heel gerichte ondersteuning.

Het is opvallend dat de pleinen die we bezochten een grote schaal hebben. Vaak gaat het over grote oppervlaktes waar de scholen ingeplant staan en die sowieso al weinig verhard zijn. De zanderige bosgrond die je in Berlijn aantreft, helpt ook al om de natuur snel te boosten. De onverharde, natuurrijke zones worden vaak creatief afgeboord waardoor dit ook al deel gaat uitmaken van het speellandschap. Er wordt vaak gewerkt met robinia speeltoestellen die een open spelcultuur aanmoedigen. Op elk terrein dat we bezochten was er ook ruimte voor regelspel. Zo zie je sportkooien met meerdere functies. Kinderen die willen voetballen of basketten kunnen daar terecht terwijl er in andere hoekjes en kantjes fantasiespel en creatief spel aangemoedigd wordt.

GMS stimuleert de opvang en infiltratie van hemelwater. Speelwadi’s en regenbuizen die afgekoppeld worden zie je regelmatig weerkeren. Het hergebruik van hemelwater voor sanitair gebruik is er wel nog niet 100% ingeburgerd. Dit vergt een grote kost en GMS beschikt niet over de budgetten om dit te ondersteunen. Met kleine budgetten en kleine stapjes wordt dus op heel lange termijn gewerkt. Projecten die uitgespreid worden over 10 jaar zijn er geen uitzondering. 

We bezochten ook de Maria-Leo Grundschule. Deze school won de Duitse scholenprijs 2025. Het gebouw is gloednieuw en ook de werking was knap om te zien. De link met de buitenruimte was er echter niet en zo merk je toch weer dat architecten van schoolgebouwen er nog niet in slagen om de natuur binnen te trekken. Knappe werking, maar de speelplaats was ondermaats…

Wat ik er vooral uithaal zijn de kleine dingen. Kleine tafereeltjes die een schoolplein subtiel pimpen zoals creatieve afboordingen, toffe insectenhotels, heel natuurlijke speelelementen, … Daarnaast is het ook duidelijk dat je bomen het beste gisteren plant. 

Tekst en foto’s Cedric Rijckaert

Natuurbeleving met wilde planten

Tekst: Marlies Huijzer

Foto’s: Martin Stevens 

Kinderen die lekker bezig zijn in een groene speelomgeving, dat is waar wij van Springzaad het allemaal voor doen. Die buitenruimte maak je nog waardevoller voor de natuurbeleving als je er zoveel mogelijk wilde plantensoorten toepast. Die bieden immers voedsel aan de dieren die in je omgeving leven zoals de vele soorten insecten en hun larven. Kinderen zijn enorm geïnteresseerd in alles wat vliegt, kruipt en graaft en het kost geen enkele moeite om ze te verleiden voor een natuurtocht in hun eigen buurt. 

[Wilgenroosjes bloeien lang door en trekken veel insecten. Hier komt een koevinkje nectar drinken.]

Welke planten kies je voor speelnatuur?

Voor speelnatuur zijn alle planten die tegen een stootje kunnen en een aardige poos doorbloeien geschikt. Begin maar eens met de wilde soorten die vanzelf komen ‘aanwaaien’ zoveel mogelijk te laten staan bijvoorbeeld robertskruid, hondsdraf, paarse dovennetel, look zonder look, madeliefje en verschillende soorten havikskruiden en toortsen. Ze bloeien prachtig en zijn een bron van voedsel voor bijen, vlinders, kevers, zweefvliegen en andere dieren. Sommige soorten kun je wel beter wegtrekken, zoals stinkende gouwe. Het gele sap van deze plant kan irritaties geven. Er zijn kwekerijen waar je wilde planten kunt kopen zoals Cruydthoeck en Flora voor Fauna in Kortenhoef. Kijk voor meer adressen op de website van Wilde Weelde. Bepaal welke gedeeltes geschikt zijn om er planten te zetten. Ook in bakken doen wilde planten heb prima. Heb je een flink stukje grond bij het speelgedeelte of brede bermen dan is een zaadmengsel voor een bloemenweide aan te raden. Zo’n mengsel wordt geleverd door Cruydthoeck, zie de informatie hierover op hun website. Zaaien en planten doe je na de zomervakantie in de nazomer/herfst of volgend jaar in het vroege voorjaar.  

[Ruige leeuwentand, damastbloem en klaprozen geven een zee van bloemen.]

Geschikte soorten wilde planten (er zijn meer mogelijkheden) 

Grote tijm (geurig)

Wilde marjolein (geurig)

Bieslook

Ruige leeuwentand

Gewone brunel

Zeepkruid

Bermooievaarsbek

Geel walstro (geurig)

Borstelkrans

Akkerklokje

Margriet

Bermooievaarsbek

Oranje havikskruid

Wilgenroosje

Damastbloem

Dagkoekoeksbloem

Wilde peen

[Koninginnepages leggen hun eitjes vaak op wilde peen en ook wel op venkel. In het begin vallen de kleine rupsjes niet op, maar uiteindelijk worden het zulke kleurrijke knoeperds.] 

Kinderen doen mee 

Kinderen kunnen heel goed meehelpen met het planten en het onderhoud, zeker als ze wat groter zijn. Het is ook leuk om ze planten voor te laten zaaien in potten en bakken en te kijken of en hoe ze opkomen. Laat de kinderen de pas in de grond gezette planten de eerste tijd regelmatig ruim water geven. Zijn de plantjes eenmaal goed geworteld dan is dat alleen nodig bij langdurige droogte. Maak paadjes en/of stapstenen tussen de planten zodat de kinderen ze goed kunnen bekijken. Het is ook handig om kleine hekjes om de plantgedeeltes te zetten, zodat ook jonge kinderen weten dat ze hier voorzichtig moeten zijn. Die hekjes kunnen wat oudere kinderen makkelijk zelf maken van buigzame takken.   

Natuurbeleving

Stuur regelmatig groepjes kinderen naar buiten om te kijken welke planten er bloeien en welke dieren er op of bij zitten en wat die dieren doen. Laat ze ook af en toe onder stenen en bladeren zoeken naar dieren als slakken en pissebedden en in de bodem graven wormen. De kinderen kunnen op internet namen opzoeken. Sommige soorten zoals grote tijm en wilde marjolein hebben geurige blaadjes. Laat ze die maar eens tussen de vingers wrijven. Een leuk idee is het om ieder kind een natuurlogboek te laten bijhouden met tekeningen en/of foto’s.  

[Niet alleen allerlei soorten wilde bijen vinden nectar in bloeiende wilde planten, ook vlinders, wespen en deze zweefvliegen]

Zaterdag 21 november 2026

De Oase Netwerk Dag is dé dag waarop iedereen die zich bezighoudt met een biodiverse, groene omgeving nieuwe contacten, ideeën en inspiratie kan opdoen. Hiervoor is een interessant programma samengesteld met sprekers, deelsessies en een infocafé.

Thema: ,Waar natuur speelt’

Voor iedereen van 0 tot 100+

Foto: Hedy Vermeer

De natuur speelt met ons. De interactie tussen planten, dieren en ons als mens geeft iedere dag verwondering, vooral bij kinderen. 

Al 25 jaar zet Stichting Springzaad zich in om kinderen te laten verwonderen door inspiratie en kennisdeling voor natuurlijke speelplekken.

Een 25-jarig jubileum wat gevierd mag worden op deze Oase-netwerkdag. Een feestje dus!

Speciaal voor dit feestje komt vanuit het Verenigd Koninkrijk Mary Jackson van de organisatie Learning through Landscapes. ‘Real learning happens outdoors’. Mary vertelt over de interactie met natuur als fundamenteel onderdeel van onderwijs. 

Het spelen met planten voor natuurlijke plekken leren we van Dr. Reinhard Witt bioloog en ontwerper uit Duitsland. Reinhard komt vertellen over landschappelijke beplantingen. 

Samen spelen geeft plezier en brengt ons in beweging. De hele netwerkdag is er een interactief programma. Je leert maquettes maken, workshop over contact met de natuur, workshop houtsnijwerk. 

Met hun informatie kunnen we invulling geven aan en, jong en oud, blijven spelen met natuur. 

We zijn te gast op de Eemlandhoeve in Bunschoten-Spakenburg. Een bijzondere plek met een eigen verhaal.

Naast een aantal lezingen zijn er ’s middags ook deelsessies en workshops. 

Het wordt een inspirerende dag met aandacht voor historie, vernieuwing en inspiratie.

Naast een aantal lezingen zijn er ’s middags ook deelsessies en workshops. Het wordt een inspirerende dag met aandacht voor historie, vernieuwing en inspiratie.

Programma (zie website oasenetwerk.nl voor uitgebreide agenda)

• Opening Plenair: Verleden/heden/toekomst Springzaad: Heilien Tonckens

• Lezing Plenair: Mary Jackson, Learning through landscapes, voertaal Engels 

• Lezing Plenair: Reinhardt Witt, Naturgartenplaner, voertaal Duits

Infocafé

• Diverse deelsessies

o.a. Wendy Schuurman over natuurbeleven in de voetstappen van Kees Both, de Bosbeweging – speelse bosbeleving in het wild, de Speeldernis – 30 jaar natuurbeleving in het oudste natuurspeeltuin van Nederland, workshop Rogier Vogelzang: wandelstok snijden, workshop Sigrun Lobst – speels ontwerpen met maquettes

Er wordt een biologische, vegetarische lunch verzorgd.

De dag wordt afgesloten met een hapje en een drankje.

Praktisch

Wanneer: zaterdag 21 november 2026, van 9.30 -17.00 u.

Waar: Eemlandhoeve, Bisschopsweg 7, 3752 LK Bunschoten-Spakenburg

Voor wie: iedereen, die zich bezighoudt met een groene leefomgeving en inspiratie wil opdoen!

Kosten: de kosten voor de dag worden op dit moment nog begroot en worden op een later moment gecomuniceerd

Opgave: via de website van het OASEnetwerk

Het Springzaad Expertisenetwerk nodigt u uit voor een fiets-excursie langs een aantal Speelnatuurplekken in Schiedam en Midden-Delfland.

Zuid-Holland is de drukste provincie van Nederland, zowel voor wat betreft het aantal inwoners als de bevolkingsdichtheid. Schiedam en het Bijzonder Provinciaal Landschap Midden Delfland zijn onderdeel van de Zuidelijke Randstad. Hoe wordt er omgegaan met groen en spelen? En met het behouden en beschermen ervan…We bezoeken speeltuin Fort Drakensteijn in het Prinses Beatrixpark, al 28 jaar een bijzondere, inclusieve speeltuin.  Via de Schiedamse Groene Gordel fietsen we  naar het Bijzonder Provinciaal Landschap Midden Delfland. Welke dilemma’s spelen daar?
Onderweg stoppen we bij een aantal natuurspeelplaatsen en hebben we aandacht voor inclusief spelen, samenwerking met gemeente en fondsen, dilemma’s, kansen en mogelijkheden.

Download hieronder verdere informatie en schrijf je in voor deze excursie.